دامپزشک مشاور

+ از آهو ایرانی تا ماهی قرمز

چشم بهم زدیم دیدیم یکی دوهفته به پایان سال نمانده است،گفتم مطلبی جدید بنویسم، گفتند بو دار ننویس، گفتم در مورد یکی از استانها بنویسم که رئیس اداره محیط زیست آن چند راس آهو به امیر کشور عربی هدیه داد اما نه بعد خود آن رئیس تکذیب کرد که هدیه نبود بلکه بیمار بود. گفتم در این مورد بنویسم که کاش ایشان بجای چند راس آهو چند صدتائی دامپزشک کار بلد بی کار هدیه می دادند تا در آن طرف مرزها این آهوهان را درمان می کرند چون ما دامپزشکها این طرف آب کار خوب انجام نمی دهیم ولی آن طرفی دانشمند می شویم. ببینید گفتم جهت دار می شود!!! در مورد ماهی قرمز بگویم بعضی باز می گویند که فلانی سمت دار نوشته است. سرما می خوریم یک روسری رو دوشمان بگذاریم می گویند نگاه چپیه گذاشته رو دوشش، لباس جراحی می پوشیم تو کلینیک راه می رویم می گویند نگاه کن فوراً لباسش را عوض نکرده چون طرفدار فلانی است. خلاصه بد زمانه ای شده است تازه مفهوم ضرب المثل آسه برو آسه بیا که گاوه شاخت نزنه را می فهمم.

بهتر است در مورد ماهی قرمز بگویم. ماهی که از دربار امپراطور چین به سفرهای نوروزی ما راه پیدا کرد. ما ایرانیها فرهنگهای دیگران را خوب در خودمان جذب می کنیم مانند اسم اسکندر و چنگیز!! یا همان ماهی قرمز؟ شاهزاده خانمهای چینی فقط عاشق سگی به نام پیکینیز نبودند بلکه عاشق ماهی های قرمز هم بودند حالا کسی نمی داند این ماهیها چطور از دربار چین، وارد سفره نوروزی ما شدند البته در فرهنگ ما ماهی قرمز خوب جذب شد. آبی که ماهی داخل آن قرار می گیرد نشان حیاط است و خود ماهی نشان استمرار حیاط و سرزندگی است . اما آیا این ماهیها خطری برای ما دارند؟ آیا به کودکان ما بیماری منتقل می کنند؟

ماهی قرمز از راسته کپور ماهیان است، ماهی قرمز مانند تمام موجودات در صورت آلوده بودن می تواند یکسری بیماریها را به انسان منتقل کند. اما چطور ماهی سالم بخریم.

ماهی سالم مثل خود ما است وقتی که ما انسانها سالم و تندرست باشیم بقولی کپک ما خروس می خواند، ماهی قرمز سالم وقتی داخل آب است حسابی سرزنده و فعال است داخل ظرف آب خوب بالا و پائین می رود و برای خودش می چرخد. تازه مدام بر روی آب نمی آید تا اکسیژن را بوسیله دهنک زدن تامین کند. ماهی سالم رنگ طبیعی قرمز را دارد پولکهای بدنش سالم است حرکات رتمیک بدنش کامل است و بر روی بدنش زخم نداردچتر باله ها و دم همگون و آرایش کامل دارد.

اما حالا با این ماهی قرمز که خریدیم چکار کنیم، اشتباه اول بیشتر مردم این است که فضای مناسب در اختیار ماهی نمی گذارند هر ماهی به حداقل فضای هفت صد سی سی ( هفت دهم لیتر ) حجم احتیاج دارد. مشکل بعدی آب ماهی است این ماهیهای قرمز عاشق آب آزاد هستند برای همین آب لوله کشی حتما باید یک روزی داخل ظرف دهان گشاد باشد تا کلر آن بپرد بعد برای اینکه اکسیژن لازم داشته باشد چند باری آب از داخل ظرف به ظرف دیگر منتقل شود در طی این انتقال حباب های هوا بین قطرات آب گیر می کند البته در سیستم اکواریم بدلیل هوا رسانی این مشکل حل می شود. بحث بعدی غذا این ماهیها است. ماهی قرمز غذاهای که از فیتوپلانکتونها و میگو درست شده اند را دوست دارند روزی یکبار غذا دادن کفایت می کند چون عموماً ظرفهایشان کوچک است و تحرک ندارند و آب هم در جریان نیست غذای بیشتر سبب دفع فضولات و در نهایت مسمومیت با آمونیاک می شود. نیاز دیگر ماهی قرمز به نور طبیعی است اشعه خورشید علاوه بر تامین برخی ویتامینها آثار کشندگی مناسب بر روی بسیاری از میکروبها دارند اما نباید تمام تنگ ماهی جلوی نور خورشید باشد بلکه قسمتی از تنگ درجاوی نور و قسمتی در سایه باشد.

خوب بیماریها ماهی که تا دلتان بخواهد زیاد است و باید توسط ما دامپزشکان تشخیص و درمان شوند. اما امیدوارم که همه ما بعد از مراسم عید به فکر آزاد کردن این کوچولوها قشنگ در رودخانه ها باشیم.  

+ ناگفته ها در مورد ماهی قرمز کوچولو

داخل تنگ بلورین ماهی قرمز کوچولو قرار داشت و مدام دهان خود را باز و بسته می کرد ابتدا تصور کردم که تنها در حال اکسیژن گیری است و نگاه ملتمسانه او چیز دیگری می گفت " در مورد ماهی قرمز بگو تا بحال خیلی ها از تو خواستند حتی روزنامه نگارها، پس در مورد ماهی قرمز کوچولو بنویس و اسم آن را بگذار ناگفته ها در مورد ماهی قرمز کوچولو"

  ماهی قرمز در نزد تمام ایرانیان شناخته شده است و چنان با فرهنگ ما پیوند خورده است که هیچگاه در مورد منشاء و زمان پیدایش آن سخن گفته نمی شود.

قدمت این ماهی در کتب به 1000 سال پیش بر می گردد. در چین سلسله تانگ شروع به احداث استخرهای جهت پرورش کپور ماهیان کرد این کپور ماهیان به رنگ سیلور ( نقره ای ) بودند ولی با جهش ژنتیکی که در این نژاد رخ داد عده ای از این کپور ماهیان به رنگ قرمز در آمدند. در سال 1162 میلادی امپراطوری سلسله سونگ در چین دستور ساخت استخرهایی جهت پرورش ماهیان قرمز را داد ولی این ماهیان تنها در دربار امپراطوری بودند و کسی حق عرضه آن را در بیرون از دربار نداشت. در سال 1611 میلادی ماهیان قرمز توسط پرتقالیهای دریانورد به سایر نقاط دنیا معرفی شدند.

ماهی قرمز از گونه کپور ماهی آب شیرین است بر اثر تغییراتی که در چشم و بال ماهیان قرمز به وجود آمده به انواعی مانند: چشم حبابی (Bubble Eye)، چشم آسمانی (Celestial Eye)، دم پروانه ای (Butterfly Tail)، دم چتری، ستاره مانند و ....

ماهیان قرمز از لحاظ اندازه می توانند به حداکثر 42/58 سانتیمتر و از لحاظ وزنی به 5/4 کیلو گرم برسند، اما این قد و وزن در شرایط زیست محیطی معمول کمتر از نصف موارد ذکر شده می باشد. در مورد طول عمر ماهیان قرمز در منابع حداکثر بیست سال و در شرایط اکواریم خانه به بیش از شش سال نمی رسد، البته میانگین سنی این ماهیان زیبا در خانه های ما ایرانیان به 15 روز هم نمی رسد.

یکی از دلایل طول عمر کوتاه ماهیان قرمز در ایران بدلیل بیمار بودن و عرضه کاملاً سنتی و غیر بهداشتی است. با توجه به اینکه عرضه عمده این ماهیان و خرید آنها تا اواخر اسفند امسال انجام نمی شود امید آن است مسئولان شبکه دامپزشکی شهر ها تدابیر لازم جهت عرضه ماهیان قرمز سالم و عرضه بهداشتی آن را پیش بینی نمایند.

دلیل دیگر عدم عمر کافی این ماهیان عدم اطلاع از شرایط نگهداری این ماهیان و متاسفانه مسئولیت پذیری اندک برخی از افراد در نگهداری ماهیان قرمز است. ماهیان قرمز از آب شیرین استفاده می کنند و وجود نمک در آب آنها و با حتی وجود سنگهای که موجب تغییر املاح آب  شود موجب کوتاه شدن طول عمر این موجودات زیبا می شود. ماهیان قرمز نیاز زیاد به اکسیژن دارند در حالی که آب شهری  و یا آب جوشیده از میزان کافی اکسیژن برخوردار نیست و بدلیل کلر بالا افراد مجبور به نگهداری آب در ظرفی جهت پریدن کلر آب هستند، تا ماهیان دچار مسمومیت با کلر نشوند. این مدت نگهداری که حداقل شش ساعت می باشد سبب از دست رفتن مقداری از اکسیژن آب نیز می شود متاسفانه استفاده سنتی از تنگهای بلورین درب باریک سبب اکسیژن گیری نامناسب آب می شود هر چند استفاده از ظروف درب گشاد سبب بهتر اکسیژن گیری می شود ولی در طولانی مدت باز اکسیژن مورد نیاز به اندازه کافی نمی باشد اکسیژن آب به دو صورت تامین می شود 1- آبی که در جریان باشد و لایه های اکسیژن در تلاطم آب گیر و در آب بماند. 2- بوسیله دستگاهایی اکسیژن ساز ( هوا ده ) که در اندازه های مختلف و قیمتهای متفاوت در اکواریمها عرضه می شوند.

دلیل دیگر عمر کوتاه ماهیان قرمز استفاده از ظروف کوچک و تعداد ماهیان زیاد در این ظروف است. تراکم بالای ماهیان قرمز سبب کاهش اکسیژن موجود در آب می شود.

ماهیان قرمز برخلاف تصور برخی افراد احتیاج به دمای بین 15 تا 21 درجه سانتیگراد دارند. و هر روز نیاز به تغذیه دارند غذای مورد استفاده برای این گونه ماهی باید حاوی کربوهیدرات بالا و پروتئین پائین باشد که تمامی اکواریمها غذاهای مخصوص اینگونه ماهیان را دارند همچنین استفاده از نان برای تغذیه این ماهیان مناسب است باید توجه داشت استفاده از غذا ها باید به میزان مناسب باشد بصورتی که ماهی قرمز تمام غذای خود را در طی چند دقیقه بخورد.

ماهیان قرمز براساس طیف نوری که از طریق چشم خود دریافت می کنند رنگ خود را تغییر می دهند این تغییر رنگ براساس پیگمانهای موجود در پوست انجام می شوند.

ماهیان قرمز مانند تمام موجودات زنده دچار بیماریهای مختلف می شوند که درمان آنها تنها توسط دکتر دامپزشک انجام می شود همچنین برخی از بیماریهایی ماهیان قرمز جزء بیماریهای مشترک بین انسان و حیوان می باشد بنابراین عرضه ماهیان سالم و بهداشتی یکی از دغدغه های همیشگی دامپزشکان می باشد.